Nấm linh chi là một loại nấm có thân hóa gỗ, tên khoa học Ganoderma lucidum. Tai nấm sau khi phơi hoặc sấy khô thường được thái lát, nghiền bột hoặc để nguyên tai rồi đun với nước, hãm thành trà. Nước nấu từ linh chi có vị đắng đặc trưng và mùi thơm nhẹ của nấm khô.
Lần đầu cầm một tai linh chi khô, nhiều người ngạc nhiên vì nó nhẹ, cứng và khi gõ hai tai vào nhau nghe tiếng đanh như hai miếng nhựa cứng chạm nhau. Hình dáng ấy khác hẳn những loại nấm quen thuộc trong bếp. Cách dùng cũng khác: linh chi không xào, không nấu canh như nấm rơm, nấm đông cô, mà chủ yếu được đun lấy nước.
Nấm linh chi là gì?
Gọi là nấm, nhưng một tai linh chi khô gần với miếng gỗ mỏng hơn là cây nấm trong rổ rau: tai cứng, mặt trên bóng màu nâu đỏ, mặt dưới nhạt màu với rất nhiều lỗ li ti. Trong căn bếp Việt, linh chi quen thuộc nhất ở vai trò nguyên liệu khô để nấu nước và pha trà.
Điểm khiến linh chi khác các loại nấm ăn nằm ở kết cấu. Khi đã khô, phần thịt nấm dai, xơ và cứng, đun lâu vẫn không mềm nhừ. Vì vậy người ta dùng phần nước nấu ra, còn bã nấm sau vài lần đun thường được bỏ đi.
Chữ “hóa gỗ” chỉ việc phần thịt nấm cứng dần theo tuổi, gần giống chất gỗ. Nấm càng già, phần cứng này càng nhiều. Đó cũng là lý do những tai linh chi quá lớn thường cứng hơn, khó cắt hơn so với tai cỡ vừa, và người mua hay chọn tai vừa tay để nấu nước.
| Nấm ăn quen thuộc | Nấm linh chi khô | |
|---|---|---|
| Kết cấu | Mềm, ăn được cả cái | Cứng như gỗ mỏng, dai, xơ |
| Cách dùng chính | Xào, nấu canh, kho | Đun lấy nước, hãm trà |
| Phần được dùng | Cả cây nấm | Nước nấu ra; bã bỏ đi sau vài lần đun |
| Cách bán phổ biến | Tươi hoặc khô | Khô: nguyên tai, thái lát, bột |
Một vài tên gọi bạn có thể gặp khi đi mua:
- Nấm linh chi, linh chi: cách gọi phổ biến ở chợ, tiệm đồ khô và trên bao bì trong nước.
- Reishi: tên tiếng Anh, hay in trên bao bì có phần chữ nước ngoài.
- Linh chi đỏ: cách gọi theo màu nâu đỏ của mặt trên tai nấm trưởng thành.
- Ganoderma lucidum: tên khoa học, đôi khi in nhỏ trên nhãn.
Biết các tên gọi này giúp bạn đọc nhãn nhanh hơn, nhất là khi linh chi được bày chung với các loại nấm khô và thảo mộc khác. Trên túi hàng, “Reishi” hay “Ganoderma” đều là những tên gọi khác của linh chi.
Hình dáng và màu sắc của nấm linh chi khô
Nấm linh chi khô có mũ nấm tròn hơi méo, bề mặt hơi nhăn, nhiều tai mang dáng quả thận; một số loại lại có hình nhánh giống sừng hươu. Mặt trên của nấm trưởng thành thường nâu đỏ sậm, mặt dưới trắng ngà hoặc vàng nhạt, bên dưới có phần cuống ngắn.
Màu của tai nấm thay đổi theo độ tuổi lúc thu hái:
- Lúc mới mọc: màu trắng sữa, vàng hoặc đỏ tươi, mặt nấm bóng.
- Khi đã già: mặt trên chuyển sang nâu sậm, nâu đỏ hoặc đỏ vàng.
- Mặt dưới: ở nấm trưởng thành vẫn giữ màu trắng hoặc vàng nhạt.
Trên mặt nấm tự nhiên thường có một lớp bột mịn màu nâu, đôi khi bám lên tay khi cầm. Đó là bào tử của nấm, nên khi sơ chế chỉ cần rửa nhanh, nhẹ tay.
Nhìn kỹ mặt trên, bạn sẽ thấy những vòng vân chạy theo mép tai nấm. Lật tai nấm lên, mặt dưới phẳng, gồm rất nhiều lỗ li ti. Phần cuống ngắn, cứng, đôi khi còn dính chút đất từ nơi nấm mọc.
Kích thước tai nấm khá đa dạng, từ cỡ lòng bàn tay đến những tai lớn hơn nhiều. Khi chọn, kích thước chỉ là một trong vài dấu hiệu, bên cạnh màu, mùi và độ khô.
Xem thêm: Cách Chọn Nấm Linh Chi Khô: Xem Màu, Mặt Dưới Tai Nấm Và Mùi
Nước linh chi có vị gì?
Nước linh chi có vị đắng đặc trưng, đi cùng mùi thơm nhẹ của nấm khô. Mức đắng đậm hay nhạt thay đổi theo lượng nấm, lượng nước và thời gian đun, nên mỗi nồi có thể khác nhau đôi chút. Ngay cả khi nấu nhạt, nước vẫn giữ một vị đắng nhẹ.
Với nhiều người, vị đắng ấy chính là thứ làm nên nước linh chi. Người đã quen thường uống nguyên vị, khi còn ấm hoặc sau khi để ngăn mát. Người mới uống thì thường thấy dễ làm quen hơn khi nấu nhạt trước, rồi tăng dần độ đậm ở những lần sau.
Vị của nước linh chi cũng đổi theo cách bạn dùng. Nước nấu riêng từ nấm cho vị đắng rõ nhất. Nấu cùng táo đỏ, cam thảo hay hoa atisô, vị đắng sẽ có thêm vị ngọt hoặc vị thảo mộc đi kèm. Còn trong những túi trà phối sẵn, linh chi chỉ là một phần, đi cùng trà và thảo mộc khác.
Nồi nước đắng hơn mong muốn vẫn có cách chỉnh lại, từ pha loãng đến thêm chút vị ngọt.
Xem thêm: Nước Linh Chi Bị Đắng: Vì Sao Và Cách Chỉnh Cho Dễ Uống Hơn
Các dạng linh chi thường bán: nguyên tai, thái lát, bột và túi lọc phối sẵn
Linh chi thường được bán ở bốn dạng: nguyên tai, thái lát, bột và túi lọc phối sẵn cùng nguyên liệu khác. Nguyên tai dễ xem hàng nhưng phải tự sơ chế; thái lát cho vào nồi được ngay; bột hãm nhanh; túi lọc pha theo từng tách.
| Dạng | Cách dùng quen thuộc | Điểm nên biết |
|---|---|---|
| Nguyên tai | Đun mềm, cắt nhỏ rồi nấu | Thấy rõ mặt trên, mặt dưới khi chọn |
| Thái lát | Rửa nhanh rồi cho vào nồi | Dễ chia lượng, khó nhìn cả tai nấm |
| Bột | Hãm trong ấm hoặc bình thủy | Bột không tan, còn lớp cặn mịn |
| Túi lọc phối sẵn | Ngâm túi trong tách nước nóng | Linh chi thường đi cùng trà, thảo mộc khác |
Vì nấm khô rất cứng, muốn tự nghiền thành bột ở nhà phải có máy nghiền chuyên dụng. Do đó, bột linh chi thường được mua ở dạng làm sẵn, còn ai thích tự tay chuẩn bị sẽ chọn nguyên tai hoặc thái lát.
Chọn dạng nào chủ yếu tùy bạn có thời gian sơ chế hay không và muốn nấu cả nồi hay chỉ pha một tách. Nhà hay nấu nước thường chọn nguyên tai hoặc thái lát. Người chỉ uống một tách ở chỗ làm sẽ thấy bột hoặc trà túi lọc có linh chi tiện hơn.
Hai túi cùng có chữ “linh chi” trên nhãn vẫn có thể cho tách trà khác nhau, vì phần trà và thảo mộc đi kèm mỗi loại một khác.
Xem thêm: Linh Chi Thái Lát Hay Nguyên Tai: Nên Mua Dạng Nào Để Dễ Dùng?
Nấu nồi, hãm ấm hay phối nguyên liệu: các cách dùng linh chi tại nhà
Có ba cách dùng linh chi phổ biến tại nhà: đun lát linh chi với nước thành một nồi, hãm bột linh chi trong ấm hoặc bình thủy, và nấu cùng nguyên liệu khác như táo đỏ, mật ong, atisô để đổi vị. Nấu nồi là cách được dùng nhiều nhất.
Nấu nồi. Lát linh chi cho vào nồi đất hoặc nồi sứ cùng nước, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ. Chắt lấy nước, đổ thêm nước mới vào phần nấm còn lại và nấu tiếp vài lần. Lượng nấm tùy bạn thích vị nhạt hay đậm. Cách này hợp khi muốn có sẵn một bình nước để rót dần trong ngày.
Xem thêm: Cách Nấu Nước Linh Chi Tại Nhà: Tỷ Lệ Nước, Thời Gian Đun Và Số Lần Nấu
Với tai nấm nguyên, bước chuẩn bị dài hơn một chút: làm sạch, đun cho mềm bớt rồi cắt nhỏ trước khi nấu tiếp.
Xem thêm: Cách Sơ Chế Nấm Linh Chi Khô Trước Khi Nấu Nước Tại Nhà
Hãm ấm hoặc bình thủy. Dạng bột hợp với cách hãm: cho bột vào ấm hoặc bình thủy, rót nước vừa sôi, đậy nắp vài phút rồi rót nhẹ ra ly. Cách này nhanh hơn nấu nồi, hợp khi chỉ cần vài ly.
Phối nguyên liệu. Nhóm tạo ngọt như táo đỏ, mật ong, đường phèn giúp vị đắng bớt gắt. Nhóm tạo hương như gừng lát, lá dứa cho nồi nước thêm mùi thơm. Hoa atisô, cam thảo cho thêm vị thảo mộc khác. Cho từng ít một để vị linh chi vẫn còn rõ.
Xem thêm: Linh Chi Kết Hợp Với Gì? Gợi Ý Nguyên Liệu Phối Vị Khi Nấu Nước
Chọn và cất linh chi khô cho đúng cách
Linh chi khô nên chọn tai có màu đều, mặt dưới sạch, mùi thơm của nấm và gõ vào nhau nghe đanh giòn. Mang về nhà, nấm cần được cất trong hũ hoặc túi kín, đặt nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp.
Khi chọn, ba điểm dễ kiểm tra ngay tại quầy:
- Màu: mặt trên nâu đỏ đều, mặt dưới trắng ngà hoặc vàng nhạt, không loang lổ, không ố xanh.
- Mùi: thơm mùi nấm khô; tránh tai nấm có mùi mốc, mùi chua hoặc gần như không còn mùi.
- Độ khô: cầm thấy cứng, nhẹ; tai nấm mềm, ẩm tay là chưa đủ khô.
Điều cần tránh nhất khi cất linh chi là hơi ẩm. Hũ thủy tinh có nắp kín hoặc túi zip kèm một gói hút ẩm giúp nấm khô lâu hơn. Vào những đợt mưa kéo dài, thỉnh thoảng mở ra xem lại: nấm mềm đi, có mùi ẩm thì cần hong khô ngay.
Xem thêm: Cách Bảo Quản Nấm Linh Chi Khô Không Bị Ẩm Mốc Tại Nhà
Khi muốn có một tách trà linh chi pha nhanh
Nước linh chi nấu nồi hợp với những lúc có bếp và có thời gian. Còn ở bàn làm việc, nơi chỉ có ấm nước nóng, trà túi lọc có linh chi là cách để có một tách trà mà không phải thái, đun hay lọc.
Trà Linh Chi Hùng Phát là một gợi ý cho những lúc như vậy. Mỗi túi trà có trà, atisô, cam thảo và linh chi; hộp 50 g gồm 25 gói × 2 g. Cách pha theo hướng dẫn của Hùng Phát: ngâm 1 túi vào tách nước nóng, chờ trà đạt độ đậm mong muốn rồi thưởng thức, có thể dùng nóng hoặc thêm đá.
Tách trà cho hương thảo mộc hài hòa và hậu vị đậm đà. Hộp trà ghi không hương liệu, không phẩm màu; dạng túi lọc gọn nhẹ, dễ pha ở chỗ làm hoặc mang theo trong túi xách.
Câu hỏi thường gặp về nấm linh chi
1. Nấm linh chi khô có mùi gì?
Linh chi khô còn tốt có mùi thơm đặc trưng của nấm khô, khá nhẹ. Tai nấm gần như không có mùi, hoặc có mùi mốc, mùi chua thường là nấm đã bị ẩm hoặc để quá lâu, không nên dùng để nấu nước.
2. Vì sao linh chi thường được bán ở dạng thái lát?
Tai linh chi khô rất cứng, muốn cắt ở nhà phải có dao sắc hoặc đun mềm trước. Dạng thái lát giúp bỏ qua bước này, dễ chia lượng cho từng nồi và cất gọn trong hũ.
3. Nước linh chi uống nóng hay để lạnh được?
Uống được cả hai. Nước vừa nấu có thể uống ấm; phần còn lại để nguội rồi cất ngăn mát, rót ra ly khi muốn uống lạnh, có thể thêm vài viên đá.
4. Một tai linh chi khô nấu được mấy nồi nước?
Không có con số cố định vì mỗi tai nặng nhẹ khác nhau. Bạn có thể cân phần nấm đã cắt nhỏ rồi chia theo mức hay nấu, ví dụ khoảng 15 – 20 g cho mỗi nồi; mỗi phần nấu được 2 – 3 lần nước.
Từ một tai nấm cứng như gỗ, linh chi trở thành nồi nước có vị đắng đặc trưng, bình nước hãm từ bột hay một thành phần trong túi trà phối sẵn. Nắm được hình dáng, vị và các dạng bán, bạn sẽ dễ chọn đúng loại hợp thói quen: nguyên tai nếu thích tự sơ chế, thái lát nếu muốn nấu ngay, bột hoặc túi lọc khi chỉ cần một tách. Nấu nhạt trước, nếm rồi chỉnh dần là cách đơn giản để tìm ra vị nước hợp miệng.
Hotline: 028 37978 230 – 028 37978 234
Zalo: 0966 152 768 – Trà Hùng Phát – Chay Ngon
Website: https://shop.hungphatea.com
