La hán quả là quả của một loài dây leo họ bầu bí, có nguồn gốc từ miền Nam Trung Quốc. Ở Việt Nam, quả thường được bán ở dạng phơi sấy khô, vỏ nâu, cầm nhẹ tay, dùng để nấu nước hoặc hãm như trà. Điểm khiến la hán quả được nhiều gia đình giữ trong bếp là vị ngọt đậm có sẵn trong ruột quả.
Lần đầu cầm một quả la hán khô, nhiều người ngạc nhiên vì nó nhẹ hơn vẻ ngoài. Bóp mạnh tay một chút là lớp vỏ mỏng nứt ra, để lộ phần ruột màu nâu xốp và những hạt dẹt nằm bên trong. Chỉ một phần nhỏ của quả đã đủ cho cả ấm nước có vị ngọt rõ.
Ở nhiều gia đình miền Nam, một nồi nước la hán nấu với lá dứa để sẵn trong tủ lạnh là chuyện quen thuộc của mùa nắng. Người khác lại chỉ bẻ một góc quả, hãm trong ấm nhỏ để uống trong buổi chiều. Cùng một loại quả, cách dùng có thể rất khác nhau.
La hán quả là gì và được trồng ở đâu?
La hán quả là quả khô của cây Siraitia grosvenorii, một loài dây leo thuộc họ bầu bí. Cây được trồng nhiều ở tỉnh Quảng Tây, đặc biệt quanh vùng Quế Lâm, ngoài ra còn có ở Quảng Đông, Hồ Nam, Giang Tây và Quý Châu.
Tên gọi quen thuộc ở Việt Nam là la hán quả hoặc quả la hán. Trong tiếng Anh, quả thường được gọi là monk fruit hay luo han guo, phiên âm từ tên tiếng Trung. Khi đọc nhãn hàng nhập khẩu hoặc công thức nước ngoài, bạn sẽ gặp lại các tên này.
Cây la hán là loại dây leo lâu năm, bám bằng tua cuốn và có thể vươn dài vài mét. Lá hình tim, quả mọc từ các nhánh leo. Quả tươi có vỏ xanh, phủ lớp lông tơ mịn, sau khi phơi sấy mới chuyển sang màu nâu quen thuộc.
Quả tươi khó giữ lâu và ít khi xuất hiện ở chợ Việt Nam. Thứ người Việt quen mua là quả đã phơi hoặc sấy khô, có thể để được lâu và dễ vận chuyển. Vì vậy khi nói đến la hán quả trong bếp nhà mình, gần như ai cũng đang nghĩ đến quả khô màu nâu.
Trong bếp Việt, la hán quả quen thuộc với vai trò làm nước uống: nồi nước la hán để tủ lạnh mùa nắng, ấm la hán hãm buổi chiều, hoặc một phần trong nồi nước sâm. Quả ít khi được ăn trực tiếp vì vỏ cứng và phần ruột đã khô xốp.
Hình dáng và màu sắc quả la hán khô
Quả la hán khô có dạng tròn hoặc hơi bầu dục, đường kính thường khoảng 5 – 7 cm. Lớp vỏ ngoài màu nâu, mỏng và giòn, bề mặt có thể còn chút lông tơ. Bên trong là phần ruột khô xốp màu nâu vàng cùng nhiều hạt dẹt.
Nhìn từ bên ngoài, quả la hán dễ bị nhầm với một quả bóng nhỏ phủ lớp sơn nâu mờ. Vỏ chỉ dày cỡ 1 mm, gõ hai quả vào nhau sẽ nghe tiếng khô giòn. Màu vỏ dao động từ vàng nâu đến nâu đậm tùy cách phơi sấy, một số quả còn vài vệt sọc mờ chạy dọc thân.
Bên trong lớp vỏ là phần ruột xốp lẫn những hạt dẹt. Mỗi phần dùng thế nào khi nấu nước tùy vào cách bạn sơ chế.
Xem thêm: La Hán Quả Dùng Vỏ Hay Ruột? Cách Sơ Chế Từng Phần Khi Nấu Nước
Mùi của quả khô khá dịu, gần với mùi trái cây phơi khô. Màu vỏ, độ nguyên vẹn và mùi là những điều người mua hay xem khi chọn quả ở cửa hàng.
Xem thêm: Cách Chọn La Hán Quả Khô: 5 Dấu Hiệu Nên Xem Trước Khi Mua
Nước la hán quả có vị gì khi nấu và khi pha?
Nước la hán quả có vị ngọt đậm, hậu ngọt kéo dài và thoảng mùi thơm như đường thắng hoặc trái cây khô. Nước thường có màu vàng nâu đến nâu hổ phách. Khi nấu đủ nước, vị ngọt tròn và dễ uống; nấu quá đặc, vị có thể gắt và hơi đắng ở cuối ngụm.
Vị ngọt ấy đến từ mogroside, một nhóm hợp chất tự nhiên có sẵn trong quả. Nhờ vậy, chỉ một quả nhỏ đã đủ tạo vị cho cả nồi nước, và lượng nước dùng cho mỗi quả thường khá lớn.
Ở ngụm đầu, vị ngọt đến nhanh và đậm; sau đó lắng xuống, còn đọng lại một lúc ở cuối lưỡi. Một số quả, nhất là quả sấy lâu ở nhiệt độ cao, có thêm nét chát nhẹ hoặc đắng phía sau.
Độ ngọt giữa các quả cũng không giống nhau, tùy độ chín lúc hái và cách phơi sấy. Cùng một lượng nước, quả này có thể cho nồi nước ngọt đậm, quả khác lại nhẹ hơn, nên nhiều người quen nếm sau vài phút đun để quyết định có châm thêm nước hay không.
Vị khi uống nóng và uống lạnh cũng khác nhau. Nước còn ấm cho mùi thơm rõ hơn, vị ngọt có cảm giác tròn. Khi để lạnh, vị ngọt dịu lại, đi cùng đá sẽ dễ uống hơn trong những ngày nắng.
| Cách dùng | Màu nước | Cảm nhận vị |
|---|---|---|
| Nấu đủ nước, uống ấm | Vàng nâu trong | Ngọt đậm, mùi thơm rõ, hậu ngọt kéo dài |
| Nấu đủ nước, để lạnh | Vàng nâu nhạt hơn khi có đá | Ngọt dịu, dễ uống từng ngụm lớn |
| Nấu quá ít nước | Nâu sẫm | Ngọt gắt, có thể đắng ở cuối ngụm |
Khi nước la hán có vị đắng rõ, nguyên nhân thường nằm ở chính quả hoặc ở cách nấu.
Xem thêm: La Hán Quả Bị Đắng Là Do Đâu? 4 Nguyên Nhân Và Cách Nấu Lại Cho Đúng Vị
Các dạng la hán quả thường bán: nguyên trái, tách sẵn và túi lọc phối sẵn
La hán quả thường được bán ở ba dạng: nguyên trái khô, quả đã đập hoặc tách sẵn phần ruột, và túi lọc phối sẵn cùng các loại thảo mộc khác. Mỗi dạng hợp với một cách dùng riêng, từ nấu nồi lớn cho cả nhà đến pha nhanh một tách ở văn phòng.
Nguyên trái khô là dạng quen thuộc ở chợ, tiệm thuốc bắc và các cửa hàng đồ khô. Quả còn nguyên vỏ giữ được ruột bên trong khô ráo lâu hơn. Bạn tự quyết định đập bao nhiêu, nấu với lượng nước bao nhiêu, hợp với nhà hay nấu cả nồi để dùng trong ngày.
Quả đập hoặc tách sẵn thường được đóng túi nhỏ, tiện khi bạn chỉ muốn hãm một ấm. Bù lại, phần ruột đã tiếp xúc với không khí nên cần đựng kín và dùng sớm hơn so với quả nguyên.
Túi lọc phối sẵn là dạng la hán quả đã được định lượng sẵn trong túi lọc, thường kết hợp cùng một vài thảo mộc khác. Dạng này không cần đập quả hay lọc bã.
| Dạng bán | Thường dùng để | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Nguyên trái khô | Nấu nồi lớn, chủ động lượng dùng | Cần đập quả, lọc bã |
| Tách sẵn | Hãm từng ấm nhỏ | Đựng kín, dùng sớm |
| Túi lọc phối sẵn | Pha nhanh từng tách | Vị phụ thuộc thảo mộc phối cùng |
Dù mua dạng nào, hãy xem tên nguyên liệu, ngày đóng gói và hạn dùng in trên túi hoặc hộp. Với túi lọc phối sẵn, phần thành phần cho biết la hán quả đi cùng những thảo mộc nào, từ đó đoán được tách trà sẽ nghiêng về ngọt đậm hay có thêm mùi hoa, mùi lá.
Nấu nồi, hãm ấm hay pha lạnh: các cách dùng la hán quả tại nhà
Có ba cách dùng la hán quả phổ biến trong bếp gia đình: nấu thành nồi nước để uống trong ngày, hãm trong ấm như pha trà, và dùng nước la hán đã nguội làm nền cho đồ uống lạnh. Cách chọn tùy vào số người uống và thời gian bạn có.
Nấu nồi hợp với gia đình đông người hoặc những ngày nắng cần sẵn một bình nước trong tủ lạnh. Mỗi quả khô thường nấu với khoảng 1 – 1,5 lít nước. Quả được đập ra, cho vào nồi nước sôi, đun lửa vừa một lúc rồi tắt bếp, đậy nắp ủ thêm cho nước ngấm vị. Nồi nước có thể nấu riêng la hán hoặc nấu cùng lá dứa cho thơm.
Xem thêm: Cách Nấu Nước La Hán Quả Lá Dứa Thơm Dịu Cho Bình Nước Cả Nhà
Hãm ấm giống cách pha trà quen thuộc. Bạn bẻ một phần quả, cho vào ấm, rót nước vừa sôi và chờ khoảng 5 – 10 phút. Cách này hợp khi chỉ muốn uống vài tách, hoặc muốn thử vị của một quả mới mua trước khi nấu nồi lớn. Hãm trong ấm thủy tinh, bạn nhìn được màu nước chuyển dần từ vàng nhạt sang vàng nâu, dễ biết lúc nào nước đã đủ vị để rót ra tách.
Dụng cụ cho hai cách trên khá đơn giản: một nồi inox hoặc ấm thủy tinh chịu nhiệt, một chiếc rây mịn để lọc bã, và bình thủy tinh có nắp nếu muốn cất lạnh. Nồi nhôm cũ hoặc ấm đã ám mùi trà đậm dễ làm nước la hán lẫn mùi lạ, nên dùng riêng một ấm sạch nếu có thể. Với những nồi nấu lâu như nước sâm mía lau, bạn cần nồi lớn hơn và rây lọc mịn hơn vì có nhiều xác nguyên liệu.
Xem thêm: Cách Nấu Nước Sâm Mía Lau La Hán Quả Thơm Ngọt Tại Nhà
Pha lạnh dùng nước la hán đã nấu, để nguội làm nền cho các ly uống lạnh. Vì nước đã có vị ngọt sẵn, ly uống lạnh có thể ít hoặc không cần thêm đường, tùy khẩu vị. Muốn đổi mùi, bạn cũng có thể nấu chung la hán với vài nguyên liệu quen trong bếp, mỗi thứ sẽ làm vị nước khác đi một chút.
Xem thêm: La Hán Quả Kết Hợp Với Gì? 6 Nguyên Liệu Dễ Phối Vị Khi Nấu Nước
Khi muốn dùng la hán quả nhanh gọn hơn
Những hôm không muốn đập quả, nấu nồi và lọc bã, túi lọc phối sẵn giúp bạn có ngay một tách nước vị la hán. Bạn chỉ cần một chiếc tách, nước sôi và vài phút chờ.
Trà Atisô La Hán Quả Hùng Phát pha từ hoa atisô và la hán quả, đóng thành từng túi lọc. Hộp 50 g gồm 25 gói × 2 g, bao bì ghi không hương liệu, không phẩm màu.
Cách pha theo hướng dẫn trên hộp: ngâm 1 túi trà trong 150 ml nước sôi khoảng 2 – 3 phút. Muốn uống lạnh, pha nóng trước rồi thêm đá. Vị ngọt của la hán quả lúc này đi cùng mùi thảo mộc của atisô, khác với nước la hán nấu riêng.
Dạng túi lọc hợp với văn phòng, những chuyến đi xa cần mang theo gọn nhẹ, những buổi chiều muốn đổi vị so với trà xanh, hoặc khi nhà chỉ có một hai người uống và nấu nồi lớn thì dư.
Câu hỏi thường gặp về la hán quả
La hán quả có phải là quả khổ qua không?
Không. La hán quả và khổ qua cùng họ bầu bí nhưng là hai loài khác nhau. Khổ qua có vị đắng và dùng như rau, còn la hán quả được phơi sấy khô, vị ngọt đậm và chủ yếu dùng để nấu nước hoặc pha trà.
Một quả la hán khô nấu được bao nhiêu nước?
Một quả thường đủ cho khoảng 1 – 1,5 lít nước. Nếu chỉ hãm ấm nhỏ, bạn có thể bẻ quả làm hai hoặc ba phần để dùng dần, phần chưa dùng đựng trong hộp kín, để nơi khô ráo.
Nước la hán quả để được bao lâu?
Nước đã nấu nên để nguội, đậy kín và cất ngăn mát tủ lạnh, dùng trong ngày để giữ mùi thơm. Nước để lâu ở nhiệt độ phòng dễ đổi mùi, nhất là khi có nguyên liệu nấu kèm như lá dứa hay mía lau.
Mua la hán quả ở đâu?
Quả nguyên trái thường có ở tiệm thuốc bắc, cửa hàng đồ khô và các chợ lớn. Dạng túi lọc phối sẵn có ở siêu thị và các kênh bán hàng của nhà sản xuất trà.
La hán quả có thể nấu chè hoặc món tráng miệng không?
Có. Nước la hán đã nấu có thể dùng làm phần nước ngọt cho chè, thạch hoặc ly đồ uống có hạt chia. Bạn nên nếm nước trước khi thêm đường, vì vị ngọt có sẵn của la hán quả đã khá đậm.
La hán quả là loại quả khô vị ngọt đậm, dễ nhận ra qua lớp vỏ nâu giòn và phần ruột xốp bên trong. Hiểu quả trông như thế nào, có vị gì và thường được bán ở dạng nào sẽ giúp bạn chọn cách dùng hợp với nhà mình: nấu nồi cho cả nhà, hãm ấm nhỏ hay pha lạnh những ngày nắng.
Hotline: 028 37978 230 – 028 37978 234
Zalo: 0966 152 768 – Trà Hùng Phát – Chay Ngon
Website: https://shop.hungphatea.com
