Ở chợ Việt Nam, hai loại gừng gặp nhiều nhất là gừng sẻ và gừng trâu. Gừng sẻ củ nhỏ, nhiều nhánh, mùi thơm mạnh và cay nồng. Gừng trâu củ to, mập, nhiều nước, vị cay nhẹ và thơm dịu hơn. Chọn đúng loại sẽ giúp món kho, nồi nước hay tách trà ra đúng độ cay bạn muốn.
Ở sạp gừng chợ Cồn những ngày cuối năm, thường có hai rổ đặt cạnh nhau: một rổ củ nhỏ, nhánh chi chít, vỏ sẫm; rổ kia củ to cỡ nắm tay, vỏ sáng màu. Người bán hay hỏi lại: “Mua để kho hay làm mứt?” Câu hỏi nghe đơn giản nhưng đã gợi ra cách chọn: món cần vị gừng đậm hay món cần lát gừng to, mềm.
Các loại gừng thường gặp ở chợ và trong bếp nhà Việt
Trong bếp nhà Việt, các loại gừng thường được gọi theo hai cách: theo giống, gồm gừng sẻ và gừng trâu; theo độ tuổi của củ, gồm gừng non và gừng già. Hai cách gọi này đi cùng nhau, ví dụ gừng sẻ già hay gừng trâu non.
Gừng sẻ là giống gừng củ nhỏ, nhiều nơi còn gọi là gừng ta. Gừng trâu là giống củ to, thường bán nhiều ở chợ đầu mối và siêu thị vì củ đẹp, dễ gọt. Ở vùng núi Trà Bồng (Quảng Ngãi), giống gừng sẻ bản địa do đồng bào Co trồng được bà con quen gọi là gừng gió. Tên này dễ nhầm với cây gừng gió, một loài khác cùng họ Gừng.
Gừng non và gừng già không phải hai giống khác nhau mà là củ dỡ sớm hay dỡ muộn của cùng một giống, nên cùng là gừng sẻ vẫn có củ cay vừa, củ cay gắt.
Xem thêm: Điều gì tạo nên hương vị đặc trưng của gừng già
Gừng sẻ: củ nhỏ, nhiều nhánh, mùi vị ra sao?
Gừng sẻ có củ nhỏ, chia thành nhiều nhánh mảnh, vỏ màu sẫm, hơi sần và cứng tay. Khi cắt ra, ruột chắc, ít nước, mùi thơm xộc lên rõ và vị cay nồng. Chỉ vài lát gừng sẻ đã đủ làm nồi nước hay tách trà có vị gừng đậm.
Cầm một nhánh gừng sẻ lên, bạn sẽ thấy nó nặng tay so với kích thước. Đó là vì thớ gừng chắc, ít nước. Bẻ đôi nhánh gừng, mặt gãy có màu vàng nhạt đến vàng sẫm, mùi thơm hăng lan ra ngay. Củ càng già, xơ càng nhiều, khi thái phải dùng dao bén và thái ngang thớ.
Vì nhiều nhánh nhỏ, gừng sẻ gọt vỏ khá mất công, nhiều nhà chỉ cạo sơ bằng thìa. Gừng sẻ cũng hay được thái lát phơi khô để dành, vì ít nước nên khô nhanh và giữ được mùi.
Gừng sẻ hợp với người thích vị cay rõ. Nếu chưa quen, bạn nên dùng ít hơn so với gừng trâu, nếm thử rồi mới thêm.
Gừng trâu: củ to, ít xơ, thường dùng vào việc gì?
Gừng trâu có củ to, các đốt phình tròn, vỏ màu vàng nhạt đến nâu sáng, mỏng và dễ bóc. Ruột vàng nhạt, ít xơ, nhiều nước, vị cay the nhẹ và thơm dịu. Loại này hay được dùng để nấu canh, thái sợi hoặc làm mứt gừng.
Một củ gừng trâu có thể to bằng nắm tay, vỏ mỏng nên cạo nhẹ là sạch, thái lát rất đều. Vì vậy gừng trâu được chuộng ở những món cần thái sợi đẹp.
Vị cay nhẹ của gừng trâu hợp với món cần mùi gừng mà không muốn vị cay lấn át, như canh cá, gà hấp hay nước chấm. Khi pha nước gừng bằng gừng trâu, bạn thường phải dùng nhiều lát hơn để có độ cay tương đương gừng sẻ.
Bảng phân biệt nhanh theo củ, vỏ, ruột và vị
Có thể phân biệt gừng sẻ và gừng trâu qua bốn điểm: kích thước củ, độ dày của vỏ, độ ẩm của ruột và độ cay khi nếm. Gừng sẻ nhỏ, vỏ sẫm, ruột chắc, cay nồng; gừng trâu to, vỏ mỏng sáng, ruột mọng nước, cay nhẹ.
| Tiêu chí | Gừng sẻ | Gừng trâu |
|---|---|---|
| Củ | Nhỏ, nhiều nhánh mảnh | To, đốt phình tròn, nhánh mập |
| Vỏ | Sẫm màu, hơi sần, cứng | Vàng nhạt đến nâu sáng, mỏng, dễ bóc |
| Ruột | Chắc, ít nước | Ít xơ, nhiều nước |
| Mùi | Thơm mạnh, hăng | Thơm dịu |
| Vị | Cay nồng | Cay the nhẹ |
| Hay dùng | Phơi khô, nấu nước, món kho cần vị gừng đậm | Nấu canh, làm mứt, thái sợi |
Nếu người bán cho phép, bạn xin bẻ một nhánh nhỏ để ngửi: mùi xộc lên ngay thường là gừng sẻ, mùi thoang thoảng, mặt gãy ướt thường là gừng trâu. Khi đem pha trà, tách trà gừng sẻ thường cay nồng hơn tách trà gừng trâu nếu dùng cùng số lát.
Xem thêm: Trà Gừng Là Gì? Nguyên Liệu, Cách Thưởng Thức Và Cách Chọn Một Hộp Trà Gừng Chỉn Chu
Mỗi loại gừng hợp với món nào trong bếp?
Gừng sẻ hợp với món cần vị cay rõ như nước gừng, cá kho, vịt kho hay lát gừng phơi khô. Gừng trâu hợp với món cần mùi gừng nhẹ và lát thái đẹp như canh, gà hấp, mứt gừng. Gừng non của cả hai giống đều hay dùng làm mứt vì ít xơ.
Một vài gợi ý theo món quen trong bếp nhà:
- Cá kho, vịt kho: gừng sẻ già đập dập, để vị gừng thấm vào nước kho.
- Canh cá, canh bí: gừng trâu thái sợi, cho vào sau cùng để giữ mùi.
- Mứt gừng ngày Tết: củ to, ít xơ để lát mứt dẻo đều; nhiều nhà chọn gừng non.
- Nước gừng, trà gừng tự hãm: gừng sẻ già cho vị đậm; muốn dịu hơn thì dùng gừng trâu hoặc giảm số lát.
Thời điểm mua cũng ảnh hưởng đến củ gừng bạn nhận được, vì gừng già thường được dỡ vào khoảng cuối năm.
Xem thêm: Gừng Thu Hoạch Vào Tháng Mấy? Một Mùa Gừng Từ Lúc Xuống Giống Đến Khi Thành Củ Già
Vị gừng già trong một túi trà pha sẵn
Gừng già, dù là gừng sẻ hay gừng trâu, cho vị cay rõ và mùi hăng hơn củ non. Muốn có vị gừng già mà không phải chọn củ, gọt vỏ hay thái lát, bạn có thể pha từ một túi trà gừng.
Trà Gừng Túi Lọc Hùng Phát dùng gừng già và linh chi làm thành phần, hộp 50 g gồm 25 gói × 2 g. Mỗi lần pha, bạn ngâm một túi trong nước nóng khoảng 1–2 phút theo hướng dẫn trên hộp. Bao bì ghi không hương liệu, không phẩm màu.
Câu hỏi thường gặp về các loại gừng
Gừng ta có phải là gừng sẻ không?
Ở nhiều nơi, người bán dùng hai tên này cho cùng một loại gừng củ nhỏ, nhiều nhánh, cay nồng. Tuy vậy, cách gọi có thể khác nhau giữa các vùng, nên khi cần chắc chắn, bạn hãy nhìn củ và ngửi mùi thay vì chỉ dựa vào tên.
Gừng nào cay hơn, gừng sẻ hay gừng trâu?
Gừng sẻ thường cay nồng hơn gừng trâu. Độ cay còn phụ thuộc vào độ già của củ: gừng già cay hơn gừng non cùng giống.
Nên dùng loại gừng nào để làm mứt?
Nhiều nhà chọn củ to, ít xơ để làm mứt, vì lát mứt dẻo và đều hơn. Vì vậy gừng trâu hoặc gừng non thường được chọn.
Gừng sẻ hay gừng trâu đều có chỗ đứng riêng trong bếp. Nhìn củ, sờ vỏ, ngửi mùi và nghĩ trước mình sẽ nấu món gì là đủ để chọn đúng rổ gừng ở chợ.
Hotline: 028 37978 230 – 028 37978 234
Zalo: 0966 152 768 – Trà Hùng Phát – Chay Ngon
Website: https://shop.hungphatea.com
